…page…

Eerste kennismaking

Waar?

Gaza ligt 78 kilometer ten zuidwesten van Jeruzalem en 71 kilometer ten zuiden van Tel Aviv. Het is de meest zuidelijke stad in de kustvlakte. Gaza was in de oudheid van groot strategisch belang omdat het de poort vormde naar de kustweg naar Egypte.
De ruïnes van die oude stad Gaza zouden nu kunnen liggen in Tell el Ajjul, een heuvel op 7km ten zuiden van het moderne Gaza waar archeologen een grote hoeveelheid geïmporteerd aardewerk uit Cyprus vonden, dat men zelden buiten dat eiland vindt. Ze vonden er ook Myceens aardewerk.

Gaza werd net als Asdod een Filistijnse stad na de invasie van de ‘zeevolken’ in de 12e e, 11e eeuw voor Christus.

Geschiedenis

Vroege ijzertijd

In 1187 voor Christus probeerden de Zeevolken, waaronder de Filistijnen, Egypte binnen te vallen. Bij tegenaanvallen van de farao werd het deel vernietigd van het oude Kanaän dat later Israël en Juda zou worden. Nadat de Egyptenaren hun greep op het gebied verloren vestigden die Zeevolken (w.o. de Filistijnen) zich aan de kustweg (‘De weg van de Filistijnen’).

Midden-ijzertijd

Gedurende het grootste deel van de zevende eeuw voor Christus was Gaza een belangrijk Assyrisch administratief centrum. Na de val van Assyrië (612) werd dat overgenomen door de Babyloniërs en na 539 door de Perzen.

Hellenistische periode

In het najaar van 332 voor Christus veroverde Alexander de Grote Gaza op de Perzen.
Na zijn dood in 323 voor Christus was het gebied omstreden tussen zijn opvolgers.
In 145 voor Christus kwam Gaza in handen van de Makkabeeërs.
Daarna werd Gaza een havenstad van de Nabateeërs, werd veroverd door Alexander Jannaeus en kwam een tiental jaren later weer in handen van de Nabateërs om heroverd te worden door Alexander Jannaeus.

Romeinse periode

In de tijd van Herodes I werd Gaza helemaal herbouwd en als geschenk gegeven aan Livia, de vrouw van keizer Augustus. Later maakte de stad deel uit van de provincie Judea, die na de Bar Kochba-opstand (132-136) Palestina werd genoemd.

Middeleeuwen

In 635 werd Gaza veroverd door de islamitische Arabieren, in de 12e eeuw door de kruisvaarders en daarna heroverd door de Arabieren onder leiding van Saladin in 1187.
In de 16e eeuw veroverde het Turkse Ottomaanse Rijk Gaza en bleef de stad controleren tot de Eerste Wereldoorlog, met een korte onderbreking in 1799 toen Napoleon Bonaparte de stad veroverde bij zijn expeditie naar Egypte.

1917-1967

In november 1917 versloeg het Britse leger de Ottomanen in Gaza. De stad werd toegewezen aan de Arabieren, maar werd in 1948 veroverd en bezet door Egypte.
In 1967 werd de stad veroverd en bezet door Israël.

Actuele situatie

Aanhoudende aanvallen van het Israëlisch leger hebben van Gaza een ruïnestad gemaakt.

Wetenswaardigheden

De Filistijnse Pentapolis

Filistijnen waren Indo-Europese volkeren, die waarschijnlijk uit de Egeïsche regio (Kreta, Klein-Azië) kwamen. Ze vestigden zich rond de dertiende en de twaalfde eeuw voor Christus langs de kust van Kanaän in de stadstaten:

Ekron	Een stad met sterke economische en religieuze betekenis.
Ashdod	Bekend om zijn religieuze centra, waaronder de tempel van Dagon.
Askelon	Belangrijke havenstad.
Gat	De stad waar de reus Goliat van afkomstig was.
Gaza	Strategisch gelegen aan handelsroutes; een van de oudste centra van de Filistijnen.

Die steden domineerden de kuststrook van zuidwestelijk Kanaän en hadden veel contacten met culturen uit Cyprus, Kreta en Griekenland (Zeevolkeren). Onder elkaar vormden ze een stedenbond (Filistijnse Pentapolis), een soort federatie, waarin ze onafhankelijk waren, maar toch samenwerkten.
Die stedenbond bleef eeuwenlang invloedrijk.

De Filistijnen kon men herkennen aan hun kleding en taal.
Ze konden ijzer te smeden tot wapens, iets wat ze met niemand wilden delen.

Goliat was de meest bekende Filistijn.
De rechter Simson was, tegen de zin van zijn ouders in, getrouwd met een Filistijnse vrouw.

De Bijbel spreekt over de Filistijnen meestal als de tegenstanders van de Israëlieten.

VIP in Gaza

Simson

De meest bekende persoon die in de Bijbel in Gaza situeert, was Simson.
Van Tell al-Muntar, een heuvel ten zuidoosten van Gaza die 82 meter boven de zeespiegel ligt, beweert men al eeuwen dat Simson er de stadspoorten van de Filistijnen naartoe bracht.

Omarimoskee - een bewogen geschiedenis

Die moskee staat in het centrum van Gaza op de plaats waar oorspronkelijk een Filistijnse tempel zou gestaan zou hebben die gewijd was aan Dagon, de god van de vruchtbaarheid. Later werd er een tempel gebouwd die toegewijd was aan Marnas, de god van regen en graan.
Op die plek zou in de 5e eeuw na Christus een Byzantijnse Kerk gebouwd zijn, die kort na het ontstaan van de islam in de 7e eeuw omgebouwd werd tot een moskee, die in 1033 verwoest werd door een aardbeving.
Kruisvaarders bouwden in 1149 op die ruïnes een grote kerk, die in de 13e eeuw door de Mammelukken werd omgevormd tot moskee. Dat gebouw werd verwoest door de Mongolen in 1260. De moskee werd herbouwd, maar stortte in 1294 in door een aardbeving. Ottomaanse heersers herstelden schade.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de moskee zwaar beschadigd door de Britten. Na de heropbouw in 1925 werd de moskee eind 2023 in puin gelegd door Israël tijdens de Gaza-oorlog. Hierdoor stortte het grootste deel van de structuur in en werd de minaret gedeeltelijk vernield.

Volgens een lokale legende werd Simson begraven in die moskee.

Relatie met Egypte

Dat Gaza lag in de kustvlakte aan de karavaanweg (later ‘Via Maris’ genoemd) aan de Middellandse Zee maakte de stad aantrekkelijk voor Egypte.

Watervoorziening

De bevolking van Gaza is afhankelijk van grondwater als enige bron voor drinkwater, landbouw en huishoudelijke voorziening. De dichtstbijzijnde rivier is Wadi Ghazza in het zuiden die een kleine hoeveelheid water bevat in de winter en vrijwel geen in de zomer. Het grootste deel van de watervoorziening wordt omgeleid naar Israël.

Gaza in de Bijbel

Oude Testament

De Bijbel schrijft over Gaza als het centrum van de Filistijnse macht en als de plaats waar Simson het leven liet.

Jozua 10, 41
“Zo veroverde Jozua het hele land: het bergland, de Negeb, het laagland en de duinstreek en hij doodde alle koningen. Hij liet niemand ontkomen en alles wat leefde sloeg hij met de ban, zoals Jahwe de God van Israël had bevolen. Jozua versloeg hen van Kadesbarnea tot Gaza, heel Gosen, tot Gibeon toe. Van al die koningen en hun gebieden heeft Jozua zich met een slag meester gemaakt, want Jahwe, de God van Israël, streed voor Israël. Tenslotte keerde Jozua met heel Israël naar het kamp bij Gilgal terug.”

Rechters 16, 21
“De Filistijnen grepen hem, staken hem de ogen uit, brachten hem naar Gaza en legden hem met twee bronzen kettingen vast. In de gevangenis moest hij de molen draaien.”
Lees meer

2 Koningen 18, 8
“Hizkia stelde zijn vertrouwen op Jahwe, de God van Israël; daarin werd hij door geen van de koningen van Juda na hem geëvenaard, noch door een van zijn voorgangers. Hij hing Jahwe aan en week niet van Hem, maar onderhield de geboden die Jahwe aan Mozes had gegeven. Jahwe stond hem bij: in alles wat de koning ondernam had hij succes. Hij kwam in opstand tegen de koning van Assur en bleef niet langer diens vazal. Hij was het die de Filistijnen tot in __Gaza-- terugsloeg en het bijbehorend gebied, met de wachttorens en de versterkte steden, verwoestte.”

Nieuwe Testament

Handelingen 8, 26
“Een engel van de Heer zei tegen Filippus: ‘Ga tegen de middag naar de verlaten weg van Jeruzalem naar Gaza.’”
Lees meer