Eucharistieviering
Deze woorden spreekt de priester uit tijdens het eucharistisch gebed bij de consecratie. Hij herhaalt daarbij de woorden die Jezus volgens de evangelisten uitsprak hebben tijdens zijn laatste avondmaal, toen Hij brood nam in zijn handen, God dankte, het brak en aan zijn leerlingen gaf.
’Eet'
‘Eten’ heeft allereerst de betekenis van ‘voedsel tot zich nemen. Maar in de Bijbel en in de liturgie betekent ‘eten’ meer dan alleen fysieke voeding tot zich nemen. ‘Eten’ heeft er ook altijd te maken met voluit leven en met verbondenheid met elkaar en met God.
Eten: een beeld voor leven
Wie niet meer eet, sterft. Daarom is eten nauw verbonden met leven.
__Eten: een beeld voor verbondenheid
In het Oude Oosten werd een verbond vaak bezegeld met een maaltijd.
__Eten: een beeld voor zich toe-eigenen
Wat gegeten wordt, wordt deel van wie eet. ‘Eten’ is daarom in de Bijbel ook een beeld voor: iets in zich opnemen, iets in zich laten doordringen.
Eten: een beeld van de toekomst
Bij profeten is de maaltijd vaak een beeld voor de messiaanse toekomst, een tijd van vreugde, overvloed, vrede. Dé realisatie van wat God wil voor de mensen.
Wortels in de Bijbel
Oude Testament
In het Oude Testament komt de zin “Neem en eet, dit is mijn lichaam” niet letterlijk voor.
Maar er zijn veel parallellen die helpen om de betekenis van die woorden beter te verstaan.
Het Paasmaal
Het Laatste Avondmaal was een Joods paasmaal, waarbij een paaslam gegeten werd.
De gehele maaltijd herinnerde aan de bevrijding uit een leven als slaaf.
Exodus 12, 8
“In die nacht moet je het vlees eten, op het vuur gebraden. Je moet het eten met ongezuurd brood en bittere kruiden.”
Lees meer
Na die eerste maaltijd trokken de Israëlieten gehaast weg uit Egypte naar het Beloofde Land, waar ze volgens de Bijbel veertig jaar later aankwamen.
Manna in de woestijn
Exodus 16, 3-4
“De Israëlieten zeiden tegen Mozes en Aäron: ‘Waren we maar door de hand van God gestorven in Egypte, waar we bij de vleespotten zaten en volop brood konden eten. Jullie hebben ons alleen maar naar de woestijn gebracht om al deze mensen van honger te laten omkomen.' Toen zei Jahwe tegen Mozes: ‘Ik zal brood voor jullie laten regenen uit de hemel. De mensen moeten er dagelijks op uit gaan en de hoeveelheid voor een dag verzamelen.”
Lees meer
De Israëlieten zagen het manna als het brood waar God voor zorgde om zijn volk in leven te houden.
Verbond tussen God en zijn volk
Exodus 24, 6-8
“Mozes deed de helft van het bloed in schalen, terwijl hij de andere helft uitgoot over het altaar. Toen nam hij het verbondsboek en las dit voor aan het volk. Ze verzekerden: ‘Al wat God zegt zullen we doen en ter harte nemen.' Dan nam Mozes het bloed, sprenkelde dat over het volk en zei: ‘Dit is het bloed van het verbond dat God, op grond van al deze woorden, met jullie sluit.'”
Lees meer
Mozes goot bloed over een altaar dat de aanwezigheid van God opriep en sprenkelde bloed over de mensen om het verbond/de relatie tussen God en het volk te bekrachtigen.
Daarna werd gegeten en gedronken in Gods aanwezigheid: “Toen aten ze en dronken ze. (Exodus 24, 11).
De messiaanse maaltijd
Jesaja 25, 6-8
“God richt op deze berg voor alle volken een feestmaal aan met uitgelezen gerechten, een feestmaal met belegen wijnen, verrukkelijke, uitgelezen gerechten, belegen, gelouterde wijnen. Op deze berg verscheurt Hij de sluier die over alle volken ligt. God vernietigt de dood voor altijd, Hij veegt de tranen van alle gezichten, op heel de aarde wist Hij de smaad van zijn volk uit: God heeft het gezegd! ”
Lees meer
Spreuken 9, 1–6
“ De Wijsheid heeft een huis gebouwd, zeven zuilen heeft ze uitgekapt. Ze heeft haar slachtvee geslacht, haar wijn gemengd en ook haar tafel al gedekt. Ze heeft haar dienaressen uitgestuurd en ze roept op de allerhoogste plaatsen van de stad: ‘Wie onervaren is moet hier komen' en tot wie zonder verstand is zeg ik: “Kom, eet mijn brood en drink de wijn die ik gemengd heb. Laat je onverstand varen en je zult leven. Betreed de weg van het inzicht.”' ”
Lees meer
Wijsheid nodigt uit om brood te eten en wijn te drinken, een beeld om de mensen uit te nodigen om voluit te leven.
Nieuwe Testament
1 Korintiërs 11, 23–25
"Want zelf heb ik van de Heer ontvangen wat ik je ook heb overgeleverd: dat de Heer Jezus in de nacht dat Hij verraden werd brood nam, een dankzegging sprak, het brak en zei: 'Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt overgeleverd. Doe dit om Mij te gedenken.' Zo ook na de maaltijd de beker, zei Hij: ‘Deze beker is het nieuw verbond in mijn bloed. Doe dit, zo dikwijls jullie drinken, om mij te gedenken.’"
Lees meer
Deze eerste brief van Paulus aan de christenen van Korintië is een van de oudste teksten in het christendom. Ze werd waarschijnlijk geschreven in 54 of 55 na Christus (dus een twintigtal jaar eerder dan de evangelies.
Marcus 14, 22-24
“Onder de maaltijd nam Jezus brood, sprak de zegen uit, brak het en gaf het hun met de woorden: “Neem, dit is mijn Lichaam.” Daarna nam Hij de beker en na het spreken van het dankgebed reikte Hij hun die en ze dronken allen daaruit. En Hij sprak tot hen: “Dit is mijn Bloed van het Verbond, dat vergoten wordt voor velen.”
Matteüs 26, 26-28
“Onder de maaltijd nam Jezus brood, sprak de zegen uit, brak het en gaf het aan zijn leerlingen met de woorden: “Neem, eet, dit is mijn Lichaam.” Daarna nam Hij de beker en na het spreken van het dankgebed reikte Hij hun die met de woorden: “Drink allen hieruit. Want dit is mijn Bloed van het Verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden.’”
Lees meer
Lucas 22, 19-20
"Daarop nam Hij het brood, sprak een dankgebed uit, brak het en gaf het hun met de woorden: 'Dit is mijn Lichaam, dat voor u gegeven wordt; doe dit tot een gedachtenis aan Mij.' Evenzo gaf Hij de beker, na de maaltijd, terwijl Hij sprak: 'Deze beker is het Nieuwe Verbond in mijn Bloed, dat voor u wordt vergoten.’”
Lees meer
Deze vier fragmenten uit het Nieuwe Testament verbinden eten (brood) en drinken met het verbond dat God en mens met elkaar sloten, een verbond dat hernieuwd wordt door Jezus (“het bloed van het nieuwe verbond”).
Bijbel en kunst
Dirk BOUTS
Het Laatste Avondmaal (1464 - 1467)
Dirk Bouts, geboren te Haarlem in Holland, vestigde zich in het midden van de vijftiende eeuw te Leuven. In 1464 vroeg de Sacramentsbroederschap hem om een drieluik te schilderen, dat als retabel op het altaar van de kapel van de broederschap in de Sint-Pieterskerk te Leuven kon geplaatst worden.
Het middenpaneel moest het laatste avondmaal uitbeelden, op de zijluiken kwamen vier taferelen uit het Oude Testament die men kan zien als voorafbeeldingen van de eucharistie:
Zijluik - links:
- Melchisedech verwelkomt Abraham met brood en wijn
- het eerste paasmaal
Zijluik - rechts:
- het verzamelen van manna in de woestijn
- de profeet Elia die van een engel eten krijgt in de woestijn
Dit retabel is nog steeds te zien in de kerk waarvoor het geschilderd werd.
Leonardo DA VINCI
Het laatste avondmaal
(C. LETERME, Echt tov 5, Rondom Pasen - Handleiding, uitgeverij Pelckmans 2013, p. 10; 19)
Leonardo da Vinci (1452 - 1519) maakte tussen 1495 en 1498 een schilderwerk in de refter van het klooster van de Dominicanen in Milaan. Het stelt het moment van het laatste avondmaal voor, waarbij Jezus zegt dat één van zijn leerlingen Hem zal verraden (Johannes 13, 21-26). Dit kunstwerk stelt de reactie voor van de verschillende apostelen, die in vier groepen van drie verdeeld zijn rond Jezus.
. Helemaal links: Bartolomeüs, Jakobus de mindere en Andreas.
Deze apostelen zijn vooral verrast om wat Jezus zegt.
. Aan de rechterhand van Jezus: Judas, Petrus en Johannes
Judas, de meest donker geschilderde figuur, van wie het gezicht bijna niet te zien is, houdt een zakje met muntstukken vast. Een gebruikelijke manier om hem af te beelden, want hij verzorgde de financies van de groep. Dit zakje kan ook verwijzen naar de zilverstukken die hij van de hogepriester kreeg om Jezus te verraden.
Petrus, een oudere man met witte haren en een witte baard, draagt een geel bovenkleed. Hij houdt een mes vast, een mogelijke verwijzing naar het zwaard waarmee hij een oor van Malchus afsloeg om Jezus te beschermen in de Olijfhof.
Johannes lijkt duidelijk de jongste van de apostelen. Hij wordt zonder baard afgebeeld. Hij zit naast Jezus, want hij was de leerling die Jezus het liefst had.
. Aan de linkerhand van Jezus: Tomas, Jakobus de meerdere en Filippus.
Tomas is vooral gekend als de 'ongelovige Tomas'. Toen de andere leerlingen vertelden dat Jezus verrezen was zei hij: ‘Ik wil zijn handen zien, met de gaten van de spijkers erin; ik wil ze met mijn vingers voelen. Anders geloof ik niet.’ Wellicht schilderde Leonardo da Vinci daarom een vinger van hem opvallend groot.
. Helemaal rechts: Matteüs, Judas Taddeüs en Simon
Matteüs die een tollenaar was, is het meest rijkelijk gekleed van de groep apostelen.
De techniek die Leonardo da Vinci gebruikte bij het schilderen van het Laatste Avondmaal was erg experimenteel en deed het schilderij geen goed, want het raakte al vlug in verval na de voltooiing.
Al heel vroeg schilderde men er een goede kopie van op linnen die te zien is in de abdij van Tongerlo. Andrea di Bartoli Solario, een leerling van Da Vinci, schilderde het onder toezicht van zijn meester. Da Vinci zou zelf het hoofd van Jezus en van Johannes geschilderd hebben.
C. LETERME
Hij brak het brood
Hij gaf het aan zijn leerlingen
Suggesties
Grote kinderen
KENNISMAKEN MET DE BIJBELTEKST
Verhaal: Jezus stelt de eucharistie in
Toon een afbeelding van het Laatste Avondmaal. (bv. van Da Vinci).
- Wie zijn dat allemaal?
- Wat gebeurt er?
- Waarom werd van deze gebeurtenis een schilderij gemaakt?
- Weet je wat Jezus toen op die avond aan tafel gezegd heeft?
Vertel de gebeurtenissen van het laatste avondmaal tussen de antwoorden door en verwerk de gegevens die de kinderen aanbrengen. De kinderen vullen DB p. 30 in.
Bij de woorden die Jezus bij het laatste avondmaal uitsprak, vraag je de kinderen waar zij eerder dezelfde woorden hebben gehoord. Vertel dat elke eucharistie dit laatste avondmaal met Jezus wil herdenken. Ga daar dieper op in aan de hand van DB p. 30.
Vermeld ook dat wie eet van dit brood en drinkt van deze wijn hiermee wil zeggen: ‘Jezus betekent heel veel in mijn leven. Ik wil doen wat Hij belangrijk vindt.’
DRAMATISEREN
De laatste maaltijd van Jezus
Schuif in de ruimte enkele tafels bijeen om er één grote tafel van te maken.
Leg over die tafel witte lakens of ‘tafellakenpapier’
Zet er stoelen rond. Zorg voor brood op tafel en enkele glazen waaruit water of druivensap kan gedronken worden. Laat je inspireren door het schilderij van Da Vinci: ‘Het laatste Avondmaal’
Speel het gebeuren van Witte Donderdag.
Indien je vooraf matses hebt gemaakt, dan kun je die tijdens deze activiteit opeten, anders gebruik je gewoon brood, dat je zelf versnijdt.
DOEN
Matses bakken
Bak matses met de kinderen. Een ‘matse’ is de naam van het ongedesemde brood dat joden tot op vandaag eten op hun paasfeest.
Ingrediënten
2 kopjes bloem, 1 kopje water, deegrol, vork
Hoe je matses klaarmaakt
Kneed de bloem met het water tot het niet meer plakt en je er balletjes van kunt maken. Rol die zo dun mogelijk uit met een deegrol, zodat ze op pannenkoeken beginnen te lijken. Prik met een vork enkele gaatjes in het deeg. Bak de ‘pannenkoekjes’ in een voorverwarmde oven van 245 graden gedurende 6 tot 8 minuten. Ze zijn klaar als ze licht beginnen te kleuren. Schep ze op en laat ze afkoelen.