Koningin van Sheba

Wie is ze?

De koningin van Sheba is de vorstin die volgens een legende in de Bijbel koning Salomo bezocht met een karavaan vol goud, edelstenen en specerijen. Dit verhaal is niet uniek voor de Bijbel. Het komt aangepast terug bij christenen, Ethiopiërs en moslims waar het een verhaal werd over diplomatie, geloof en macht.
Jezus noemde haar in zijn tijd de ‘Koningin van het Zuiden’ (Matteüs 12, 42).

De koningin van Sheba in de Bijbel

Inhoud van het Bijbelverhaal

De koningin van Sheba die hoorde over de wijsheid van koning Salomo, ging naar Jeruzalem met een groot gevolg (1 Koningen 10 en 2 Kronieken 9). Ze stelde de koning vragen die klonken als raadsels en zijn reputatie en gezag testten. Ze gaf hem heel rijke geschenken die de status van beide koningshoven vergrootte.

Geschiedenis van het verhaal

Het verhaal zou lang mondeling verteld geweest zijn en gefunctioneerd hebben als propaganda: Salomo wordt voorgesteld als een koning met internationale erkenning, de koningin bevestigt dit als gezagvol bezoeker.

In de Koran wordt deze koningin Bilqis genoemd. In haar rijk werd de zon aanbeden. Na haar contact met koning Salomo, zou zij zich tot het jodendom bekeerd hebben.

In Ethiopië noemde men de koningin Makeda. De ‘Kebra Nagast’ (= ‘Glorie van de Koningen’, een middeleeuwse tekst), verbindt haar bezoek aan koning Salomo met de afstamming van de Ethiopische koningen, want Makeda zou een zoon gekregen hebben van Salomo: Menelik (= ‘zoon van de wijzen’). Die wordt de stamvader van de koninklijke dynastie in Ethiopië. Door die afstamming van Salomo was dit een bijzonder en apart koningschap.
Toen Menelik als jongeling naar Jeruzalem reisde, zou hij de ark gekregen hebben van de priesters in de tempel. Hij nam die ark naar Ethiopië, waar ze tot op vandaag bewaard wordt in Axum, volgens de Ethiopisch-orthodoxe Kerk.
Tot op vandaag kun je Joodse elementen vinden in het Ethiopisch christendom (sabbat, reinheidswetten).

Echt gebeurd?

Nergens wordt het bestaan van een historische koningin archeologisch bevestigd: er zijn geen inscripties die haar noemen, geen graf met een identificatie en ook geen archief dat de reis bevestigt.

Dat er in Sheba vrouwelijke heersers konden optreden, wordt wel ondersteund door Zuid-Arabische termen voor vorstelijke vrouwen en door Assyrische berichten over Arabische koninginnen.

Wat over de koningin van Sheba verteld wordt, past het best bij het oude Zuid-Arabische rijk Saba (huidige Jemen), dat rijk werd door handel. Rond de hoofdstad Marib, aan de rand van de woestijn, bouwden de Sabeeërs irrigatiesystemen (de grote dam van Marib) en monumenten. Karavaanroutes en de Rode Zee verbonden het land met Arabië, Afrika en de Middellandse Zee. Centraal in hun handel stonden aromatische harsen (wierook, mirre), specerijen en kostbare stenen. Het waren luxegoederen die deuren openden bij hoven en tempels.
Wierook en mirre verbonden economie met religie: de tempels gebruikten die geuren in rituelen. Dat vroeg om logistiek: productie, opslag, transport, beveiliging en belasting. Als een rijk dit beheerste, had dit een invloed die verder reikte dan de eigen oases en dammen. Dat Saba over middelen, organisaties en religieuze instellingen beschikte die pasten bij een rijk dat internationale contacten had, vonden archeologen terug in de grote tempelcomplexen die ze onderzochten.
Het bezoek aan Salomo van de koningin van Sheba zou een handelsmissie kunnen geweest zijn.