Wat?

Een schilderwerk of beeldhouwwerk dat bestaat uit een aantal panelen die een geheel vormen en geplaatst wordt achter het altaar (= retro tabula / achter het altaar).
Het middelste deel van een retabel kan verborgen worden door er twee andere panelen voor te draaien.
Een retabel werd opengedraaid bij belangrijke feesten.

Ontstaan

Retabels

Retabels kwamen in de loop van de 12e/13e eeuw tot ontwikkeling. Doordat men het altaar tegen een muur begon te plaatsen, kreeg men een vrije wand boven het altaar, die men kon versieren. Dit gebeurde met schilderwerken of gebeeldhouwde taferelen.
Antwerpen, Brussel en Mechelen waren in de 15e en 16e eeuw zeer belangrijke centra waar retabels gemaakt werden, die van daaruit over de hele westerse wereld verspreid werden.

Triptieken

Soms spreekt men van een triptiek (drieluik). Zo'n werk bestaat dan uit drie luiken of drie panelen: een centraal en meestal groter paneel en twee luiken die dat paneel kunnen bedekken, en open te maken zijn als een raam.

Triptieken dateren al van in de Byzantijnse tijd.
Op klein formaat dienden ze voor persoonlijk gebruik of als reisaltaar. Op groot formaat werden ze gebruikt in kerken, waar ze meestal alleen geopend werden op belangrijke feestdagen.

Retabels in ‘bijbelin1000seconden.be’

ANONIEM	Retabel van de Heilige Nicolaas
VAN EYCK	Het lam Gods
VAN DER WEYDEN	De zeven sacramenten

Suggestie

DOEN

Een retabel maken

Vooraf
Kies een onderwerp dat in verschillende taferelen kan uitgebeeld worden.
Bijvoorbeeld: facetten uit het leven van Mozes, Jezus, Petrus, Paulus, Maria, Franciscus, de zeven sacramenten ...

Werkwijze
Kies je ervoor om te tekenen en/of te schilderen, bouw dan het ‘retabel’ met stukken tekenpapier.

Beschik je over meer tijd dan kun je taferelen (figuren, gebouwen, voorwerpen) uitwerken in klei of papier maché, die je in houten kistjes (bijvoorbeeld van mandarijnen) schikt.

Het nieuwe ‘retabel’
Creëer zelf een eigen basisstructuur (zeker als je werkt met kistjes) of laat je inspireren door de opbouw van een bestaand retabel.

Vertrek vanuit het centrale gedeelte en bepaal zo hoe de twee zijluiken er kunnen uitzien. Verdeel dan het centrale deel en de twee zijluiken (voor en achterkant) in verschillende taferelen.

TIPS
. Laat je inspireren door bestaande retabels, zowel naar opbouw als naar inhoud.

. In een kleine groep werk je alleen het ‘retabel’ uit in geopende toestand.
In een grote groep kun je ook aandacht besteden aan de buitenpanelen van het ‘retabel’.

. Is er weinig tijd of zijn de deelnemers jong, bepaal dan zelf hoe het onderwerp in verschillende taferelen verdeeld wordt over het retabel.

. Zorg ervoor dat de hoofdgedachte steeds centraal afgebeeld wordt en de andere taferelen errond geschikt worden.

. Wie met kistjes werkt …
Je kunt die op twee manieren gebruiken: de ene keer bouw je een tafereel op met klei of papier maché in de binnenkant van het kistje. De andere keer gebruik je de buitenkant van het kistje waar je een tekening op aanbrengt.

Minder creatieve deelnemers kunnen de kistjes beschilderen. Dat kan in dezelfde kleur voor alle kistjes. Gebruik hierbij gerust een felle kleur. Of geef elk kistje een andere kleur die de sfeer onderstreept van het tafereel.