Loading...
 

24e zondag door het jaar C - eerste lezing

Exodus 32, 7-11.13-14: Het gouden kalf

De tekst

’Bijbel in gewone taal’

(Deze Bijbeltekst komt uit de Bijbel in Gewone Taal, © Nederlands Bijbelgenootschap 2014, p. 131)

De Heer zei tegen Mozes: ‘Ga terug, de berg af. Want dat volk van jou, dat je uit Egypte gehaald hebt, gedraagt zich heel slecht. Ze doen nu al niet meer wat ik gezegd heb. Ze hebben een stierenbeeld gemaakt. Ze hebben voor het beeld geknield en ze hebben er offers aan gebracht. Ze zeiden: ‘Dit is onze god. Hij heeft ons weggehaald uit Egypte!’
Ik ken dit volk, Mozes! Ik weet hoe ongehoorzaam de Israëlieten zijn. Ik ben woedend op hen. Ik zal hen allemaal vernietigen, het hele volk. En probeer me niet tegen te houden!
Maar van jou zal ik een groot volk maken.’

Mozes probeerde de Heer, zijn God, op andere gedachten te brengen. Hij zei: ‘Natuurlijk bent u kwaad. Maar u hebt uw grote macht laten zien, toen u uw volk uit Egypte bevrijdde. (...) Denk aan uw dienaren Abraham, Isaak en Jakob. U hebt plechtig beloofd om hun zo veel nakomelingen te geven als er sterren aan de hemel zijn. En het land dat u hun beloofde, zou u voor altijd aan die nakomelingen geven.’
Toen kreeg de Heer er spijt van dat hij zijn volk had willen vernietigen.



Dichter bij de tijd

(Bewerking: C. Leterme)

Toen zei God tegen Mozes: 'Ga terug naar beneden,
want je volk dat je uit Egypte hebt geleid, gedraagt zich heel slecht.
Ze zijn nu al afgeweken van de weg die Ik hun had gewezen:
ze hebben een stierenbeeld gemaakt,
ze knielen daarvoor neer, ze dragen er offers voor op en zeggen luid:
Israël, dit is de god die jullie uit Egypte heeft geleid.'
God zei ook tot Mozes: 'Ik zie nu hoe onhandelbaar dit volk is.
Laat Me doen, dan vernietig ik hen in mijn brandende woede.
Maar van jou zal Ik een groot volk maken.'

Mozes probeerde zijn God op andere gedachten te brengen en vroeg:
'Waarom God, ben Je zo kwaad op je volk
dat je met grote kracht en sterke hand uit Egypte leidde? (...)
Denk aan je dienaren Abraham, Isaak en Israël,
aan wie Je onder eed beloofde:
'Ik zal jullie zoveel nakomelingen geven
als er sterren aan de hemel staan,
en het land waarover Ik heb gesproken
zal Ik voor altijd aan je nakomelingen geven'.
Toen kreeg God spijt van het ongeluk
waarmee hij zijn volk had bedreigd.



Stilstaan bij …

Stierenbeeld / Gouden kalf
De Hebreeuwse tekst gebruikt niet het woord 'kalf', maar het woord 'stier'. In de antieke wereld kende men veel goden die afgebeeld werden als een stier of met een stier. Stieren stonden bekend om hun kracht en onbevreesdheid en werden beschouwd als symbolen van vruchtbaarheid en sterkte.
Zo werd ook de god Baäl vaak als stier afgebeeld.
Dit 'gouden kalf' was wellicht - zoals nogal wat godenbeelden in de Oudheid - van hout, bedekt met bladgoud.
Later strooide Mozes de as van het beeld in water en liet dit het volk drinken, om zo de nietigheid van dit beeld te onderstrepen tegenover God.





Bij de tekst

'Gouden kalf'

Het 'gouden kalf' in de tekst kan Apis geweest zijn, een Egyptische stiergod.

Apis

Egyptisch beeld van de heilige stier Apis.


Maar omdat in het Oude Oosten werden meerdere goden geassocieerd werden met een stier (als rijdier), zou het kunnen dat de Israëlieten zich daaraan inspireerden om Jahwe voor te stellen als een onzichtbare God op een stier.

de maangod Sin
Mardoek van Babylon
Osiris in Egypte
El in Fenicië
Hadad (Baäl) in Kanaän
De Kanaänitische god Baäl werd vaak afgebeeld, staande op een stier met in beide handen een bundel van drie bliksemschichten.



Jahwe afgebeeld als een stier?

In Kunillet Ajrud - in de Sinaïwoestijn - vonden archeologen een afbeelding van een wezen dat half-mens / half-stier is met een inscriptie erbij die zegt dat het om Jahwe gaat.



Betekenissen in de tekst

. God leent er zich niet toe ruimtelijk of beeldend vastgelegd te worden. Een gegeven dat later heel nadrukkelijk in de islam voorkomt.

. De gebroken stenen tafels illustreren het verbreken van het verbond.

. 'Dingen' en 'hebben' worden tot een god gemaakt: men verlaat de weg die leidt naar kwaliteitsverbetering van het leven om te kiezen voor het 'pakbare'.

. Het traditionele godsbeeld, waarbij God straft voor het wantrouwen dat tegenover Hem heerst, ruimt plaats voor een meer milde visie op God.



Historische context

Bij het schisma van Jeroboam I in het Noordrijk werd propaganda gemaakt voor de stierencultus in Betel en Dan.
Deze verering werd door sommigen (o.a. de profeten Amos en Hosea) gezien als een uiting van geloofsafval. Deze visie werd geprojecteerd naar de tijd van de Uittocht en zo veroordeeld.





Bijbel en kunst

Kapiteel in Autun


Gouden Kalf

Mozes slaat het gouden kalf met een van de twee stenen tafelen (traditioneel afgebeeld: bovenaan afgerond) De duivel rechts, is daar duidelijk niet blij mee.